AI đang phổ biến hơn bao giờ hết, nhưng nghịch lý là thiện cảm của công chúng với AI lại đang đi xuống. Theo bài phân tích của WIRED, ngay cả những bài phát biểu “lạc quan về AI” ở lễ tốt nghiệp cũng có thể bị la ó. Mức độ phản ứng đã vượt khỏi tranh luận học thuật: có trường hợp tấn công bằng bom xăng nhắm vào nhà của CEO OpenAI Sam Altman, kèm theo một bản tuyên ngôn cực đoan chống lại lãnh đạo ngành AI.
Người được OpenAI giao nhiệm vụ “giải đám cháy” lần này là Chris Lehane, Giám đốc phụ trách đối ngoại toàn cầu - một tay lão luyện về truyền thông chính trị, từng làm việc trong Nhà Trắng thời Bill Clinton và nổi tiếng với biệt danh tự đặt: “master of disaster”. Lehane không chỉ xử lý truyền thông, mà còn nắm cả mảng chính sách và vận động hành lang, nghĩa là ông phải đồng thời làm hai việc khó: thuyết phục công chúng bớt sợ AI, và thuyết phục chính quyền đưa ra luật chơi “không bóp chết” tốc độ phát triển của OpenAI.
Lehane cho rằng câu chuyện về AI đang bị đẩy vào hai cực “ảo tưởng”: hoặc là viễn cảnh màu hồng kiểu ai cũng rảnh để vẽ tranh bên bờ biển, hoặc là tận thế nơi AI bị giới tinh hoa dùng để kiểm soát xã hội. Ông muốn OpenAI chuyển sang một thông điệp “cân chỉnh” hơn: thừa nhận rủi ro thật - như mất việc diện rộng, tác động tiêu cực lên trẻ em - nhưng đi kèm các đề xuất giải pháp cụ thể. OpenAI thậm chí từng đưa ra danh sách gợi ý chính sách như tuần làm việc 4 ngày, mở rộng y tế và đánh thuế lao động do AI thay thế.
Tuy nhiên, bài toán niềm tin không chỉ nằm ở truyền thông. WIRED nhắc lại rằng một số nhân sự cũ của OpenAI từng cáo buộc công ty “làm mềm” những kết luận nghiên cứu kinh tế khi chúng trở nên bất tiện. Cùng lúc đó, áp lực chính trị đang tăng mạnh khi các siêu PAC “thân AI” xuất hiện để ủng hộ các ứng viên có quan điểm nới tay với ngành. Lehane cũng có liên hệ với các nỗ lực vận động kiểu này, dù ông nói hiện không tham gia điều hành hàng ngày.
Một mặt khác còn nhạy hơn: thay vì chờ luật liên bang, OpenAI đang theo đuổi chiến lược mà Lehane gọi là “reverse federalism” - vận động các bang thông qua các bộ luật tương tự nhau, nhằm tránh “mỗi nơi một kiểu”. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng giới chỉ trích lo ngại đây là cách để ngành AI tự định hình luật chơi có lợi cho mình. Một ví dụ gây tranh cãi là dự luật ở Illinois từng bị nói là do OpenAI thúc đẩy, trong đó có điều khoản giảm trách nhiệm pháp lý cho AI lab nếu công bố framework an toàn. Sau khi bị phản ứng dữ dội, OpenAI phải lên tiếng đính chính và thừa nhận họ đã không nói rõ “ủng hộ cái gì, không ủng hộ cái gì”.
Điểm đáng chú ý: cùng ở Illinois, OpenAI gần đây lại ủng hộ một dự luật khác có yêu cầu kiểm toán độc lập đối với các thực hành an toàn của công ty AI - và dự luật này cũng được Anthropic ủng hộ. Điều đó cho thấy OpenAI đang cố dịch chuyển hình ảnh từ “chạy thật nhanh” sang “chạy nhanh nhưng có dây an toàn”, ít nhất là ở cấp thông điệp.
Nói ngắn gọn, đây không chỉ là một bài PR. Nó là cuộc mặc cả lớn giữa niềm tin xã hội, quyền lực chính trị và tốc độ thương mại hóa AI. Và nếu OpenAI không kéo lại được uy tín trong mắt công chúng, họ có thể phải trả giá bằng những bộ luật cứng hơn, phản ứng mạnh hơn - và một thị trường ngày càng khó thở hơn cho chính mình.
